W ciągu wielu wieków naród nasz przechodził zmienne koleje losu. Po okresach rozkwitu następowały okresy upadku, po zwycięstwach - klęski. Zmieniały się granice. Pozostawały cmentarze. Spoczywają na nich ludzie ostatnich dwóch stuleci, tragicznego okresu niewoli i krótkiego błysku niepodległości, epok zarówno wzlotów, jak i upadków w życiu i kulturze narodowej. Owe cmentarze są świadectwem naszej historii - dziejów Polski. Uświadamiają nam to autorzy niniejszej publikacji. Składa się ona z dwóch części. W pierwszej, ogólnej zawarto wprowadzenie geograficzne, historyczne, omówiono proces kształtowania się układów przestrzennych cmentarzy, ich wartość kulturową oraz podsumowano ich stan zachowania. W drugiej zamieszczono szczegółowy katalog ujmujący miejscowości w porządku alfabetycznym, z hasłami poszczególnych wybranych do tego tomu obiektów. Hasła katalogu to zwięzłe noty zawierające dostępne lub najbardziej istotne dane historyczne, charakterystyki cmentarzy wraz z omówieniem najbardziej wartościowych pod względem historycznym lub artystycznym nagrobków i ich dokumentacja fotograficzna. Teksty uzupełnione są mapami oraz planami charakteryzującymi układ przestrzenny wybranych cmentarzy.