Więzienie w Białymstoku w latach 1944–1956 - Marcin Zwolski

„Monografia autorstwa dr. Marcina Zwolskiego, pracownika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Białymstoku, opisuje więzienie w Białymstoku w najbardziej złowrogim okresie jego istnienia: w latach wprowadzania przemocą systemu komunistycznego w Polsce oraz okresie „terroru powszechnego” , kiedy usiłowano przeszczepić na grunt polski stalinizm. Spośród 40–50 tys. osób, które znalazły się wówczas w jego murach, na ponad 300 wykonano wyroki śmierci, 87 zmarło z innych przyczyn, również w wyniku brutalnych śledztw. Te dane sytuują je wśród kilku najbardziej złowrogich placówek więziennych w Polsce Ludowej. Jednak martyrologia osadzonych, choć obecna w książce, nie stanowi jej głównej osi. Autor, w sposób interesujący i kompetentny, opisuje życie więzienne od środka, z perspektywy funkcjonariuszy i uwięzionych, wraz z ich dramatami, ale i małymi radościami, które pozwalały skazanym przetrwać najtrudniejszy czas. W opisie tym jak w soczewce skupia się także najbardziej charakterystyczny dla regionu konflikt polityczno-narodowościowy, istniejący poza więziennym murem między Polakami i Białorusinami. Na przykładzie białostockiego więzienia widać, w jaki sposób konflikt ten był wykorzystywany przez władze i w jak dramatyczny sposób przekładał się na los więźniów.