Węgierska polityka narodowościowa przed wybuchem powstania 1848 roku - Wacław Felczak

"Przedmiotem rozważań w niniejszej rozprawie nie jest problem narodowościowy na Węgrzech z jego szerokim wachlarzem zagadnień narodowościowych, społecznych, gospodarczych i kulturalnych, lecz wycinek tego problemu ograniczony do polityki narodowościowej węgierskiej warstwy rządzącej i pierwszego niezależnego rządu węgierskiego. Staramy się przede wszystkim skupić uwagę na stronie węgierskiej (madziarskiej), a nie na innych niemadziarskich ruchach narodowościowych na Węgrzech. Chodzi nam bowiem o przedstawienie źródeł i motywów węgierskiej polityki narodowościowej, a nie procesu rodzenia się odrębnych narodów w feudalnym państwie węgierskim. Jeśli w pracy tej mówimy o ruchach niemadziarskich narodowości, to tylko o tyle, o ile to było niezbędne do zilustrowania na konkretnych przykładach metod i skutków, zasad i celów węgierskiej polityki narodowościowej. Przy czym jeśli mówimy o narodowościach niemadziarskich, to ograniczamy się tylko do tych, które podlegały bezpośredniej jurysdykcji centralnych władz węgierskich. Chorwacją, Pograniczem Wojskowym i Siedmiogrodem jako oddzielnymi jednostkami administracyjnymi w koronie węgierskiej nie zajmujemy się wcale, bądź tylko fragmentarycznie. W zasadzie pierwotnym celem pracy było przedstawienie polityki narodowościowej rządu Ludwika Batthyányego w 1848 r., jednakże z uwagi na to, że rząd ten, wyłoniony przez rewolucję marcową i złożony w większości z liberałów, w sprawie narodowościowej realizował tylko te koncepcje, które już przed wybuchem rewolucji weszły do programu liberalnej opozycji, zakres pracy musiał ulec poszerzeniu. (...) Szczególną uwagę poświęcono w tej rozprawie okolicznościom towarzyszącym wybuchowi powszechnej wojny narodowościowej na Węgrzech we wrześni 1848 roku oraz badaniom, w jakim stopniu wybuch tej wojny był skutkiem polityki narodowościowej liberałów węgierskich a w jakim została ona wywołana przez kamarylę wiedeńską i połączoną z nią reakcję węgierską i chorwacką? Na wybuchu powszechnej wojny narodowościowej i na upadku rządu Batthyányego kończą się te rozważania. Wrzesień 1848 r. był bowiem momentem zwrotnym zarówno w rewolucji węgierskiej, jak i w historii niemadziarskich ruchów narodowych. Genezy tego przełomowego faktu w stosunkach narodowościowych na Węgrzech należy szukać w okresie wcześniejszym, co właśnie jest celem niniejszej rozprawy."