W Roztokach - Władysław Orkan

Ilustracja stosunków panujących na wsi podgórskiej miała w intencjach Orkana jednoznaczną wymowę społeczną: była wołaniem o interwencję, o działanie, które by zmierzało do zaradzenia złu. Dowodem na to jest powieść „W Roztokach” (1903). Jej bohater, Franek Rakoczy, to postać wiejskiego działacza, który usiłuje walczyć z porządkiem społecznym swej wsi polegającym na tym że cała władza skupiła się w ręku bogaczy. Dramatyczny charakter tej walki, która kończy się zresztą przegraną (...) jest tym bardziej przekonujący, że (...) Franek przegrywa także walkę o własne szczęście, zmuszony do rezygnacji z marzeń o małżeństwie...