Praca niniejsza jest próbą przedstawienia polityki wschodniej II Rzeczypospolitej wobec Rosji Sowieckiej, a następnie ZSRR. Patrząc głównie z perspektywy Warszawy, starałem się zarazem określić podstawowe determinanty kształtujące politykę sowiecką w stosunku do Polski o Europy, a więc zbliżać narrację do formuły opisującej stosunki dwustronne. Zamiarem moim było zarysowanie ich jako relacji międzypaństwowej, rozpatrywanej na tle sytuacji międzynarodowej, a szczególnie w kontekście tzw. kwestii niemieckiej. Potrzeba takiego zarysu jest ogromna, co łączyć należy ze współczesnym poszukiwaniem przez III Rzeczpospolitą formuły nowego ułożenia relacji wzajemnej ze wschodnimi sąsiadami, relacji tak przecież "historycznie obciążonych?, pełnych resentymentów i nie zamkniętych spraw.