Spór o tradycję. Cluny oczyma swoich i obcych: pomiędzy pochwałą a negacją. - Michał Tomasz Gronowski OSB

Średniowieczna legenda i kluniacki obraz z tynieckiego kościoła zaprowadziły nas z powrotem do Cluny. Tam zaś spotkamy (może gdzieś na dziedzińcu lub w kościele, w tłumie innych pielgrzymów czy gości) pewnego pobożnego pielgrzyma, który trawiony nie mniejszą niż dzisiejszy badacz (albo nawet i sam autor) ciekawością, będzie chciał dowiedzieć się, czym w istocie jest to Cluny, z czego wyrasta, do czego się odwołuje, dlaczego wszyscy o nim mówią – jedni w samych superlatywach, inni zaś przeciwnie; czy rację mają ci, którzy właśnie je krytykują lub podważają jego autentyczność (jak cystersi); dlaczego wszyscy w ferworze dysput i polemik odwołują się do tej samej wszak tradycji; a w końcu, co myślą, co mówią o sobie i co piszą o własnych korzeniach i swej tożsamości sami mieszkańcy tego sławnego burgundzkiego opactwa