Książka zawiera kilkanaście rozpraw i szkiców zgrupowanych w dwóch działach. W pierwszym znajdują się teksty dające przegląd kierunków zainteresowań badawczych prof. Stanisława Fity w odniesieniu do życia i twórczości Bolesława Prusa. Autor przedstawia sylwetkę duchową pisarza, wykraczającego poza stereotyp przypisywany pozytywistom. Omawia stosunek Prusa do religii, a także zagadnienie historii i współczesności w jego twórczości, myśl estetyczną pisarza w relacji do ówczesnych grup literackich oraz prądów literacko-artystycznych, niezrealizowane pomysły literackie na podstawie zachowanych rękopiśmiennych notatek i wybrane problemy dotyczące jego publicystyki. W drugim dziale zamieszczono szkice przedstawiające "geografię życia i twórczości" Prusa ukazując jego związki ze szczególnie umiłowanymi miejscami i okolicami (Warszawa, Lublin, Nałęczów, Kazimierz).