Obok Orła znak Pogoni. Wokół powstania styczniowego na Litwie i Białorusi - Bohdan Cywiński

"Powstanie styczniowe stanowi w historii polskiej myśli i praktyki politycznej przedmiot wielu analiz, dociekań i wyjątkowo zaciekłych sporów. Kolejne pokolenia badaczy powracają do pytania, dlaczego się tak dramatycznie nie udało, a publicyści historyczni idą dalej, pytając, czy w ogóle mogło się udać, czy miało jakąkolwiek realną szansę zwycięstwa, a wreszcie - czy pomysł jego wzniecenia, a potem ponoszone w jego trakcie ofiary, miały dla najszerzej rozumianej sprawy polskiej jakiś rzeczywisty sens. W toku tych debat i połajanek najgłośniej - i z największą pewnością siebie - odzywają się ci ich uczestnicy, którym historyczny konkret tamtej odległej epoki i jej szczegółowych problemów wydaje się tylko erudycyjną ciekawostką, zaś pojęcie "powstanie styczniowe" ma służyć jedynie jako hasło wskazujące na określoną - ocenianą negatywnie lub pozytywnie - postawę polityczną, ideologiczną, czy wręcz narzucają jednostce pewien sposób uczestniczenia w toczącej się wciąż historii"