Monarchia prawa. Szkice z historii angielskiej myśli politycznej do końca epoki Plantagenetów - Bogdan Szlachta

Angielska myśl polityczna jest przedmiotem refleksji licznych historyków doktryn politycznych i prawnych, zwracających uwagę najej różnorodność, ale też dostrzegających ciągłość jej zasadniczej linii rozwojowej, prowadzącej z jednej strony do ustalenia podstaw monarchii konstytucyjnej lub ograniczonej, z drugiej zaś do przechowania - mimo tendencji absolutystycznych - instytucji samorządowych, fascynujących również polskich konserwatystów i liberałów minionych wieków. Paradoksalnie, w popularnych podręcznikach prezentowane są głównie doktryny wyznaczające nowe stanowiska lub nowe trendy, nie zaś te, które rozwijały wątki ustalone wcześniej, dopełniane następnie lub rozwijane przez myślicieli kolejnych pokoleń. Znajomość Hobbesa i Locke a, Ben-thama i Milla nie wystarcza przecież do uchwycenia swoistości tradycji angielskiej; ich doktryny stają się też bardziej zrozumiałe, jeśli ujmowane są na tle głównej linii rozwoju tej tradycji, a nawet w polemice z nią. Brak w polskiej literaturze pracy ukazującej jej podstawy i źródła skłonił autora do podjęcia próby ukazania głównych doktryn politycznych i prawnych określających treść linii nazywanej zwykle w literaturze anglojęzycznej "konstytucyjną" i dopełniającej ją linii nazywanej "absolutystyczną". Przedstawiana praca nie jest jednak prezentacją pełnego spektrum angielskiej myśli politycznej do końca epoki Plantagenetów; stanowi jedynie zarys syntezy kilku najważniejszych problemów i propozycji pochodzących od myślicieli w jakiejś mierze związanych z Anglią, jednak podejmujących dyskurs o walorach "uniwersalnych", dotyczący relacji między zwierzchnikami sfery duchowej i świeckiej, stosunku "prawa wyższego rzędu" do woli prawodawcy lub pojęcia dominium. Prezentacja kierunku refleksji raczej niż spójnych stanowisk dwóch kolejnych arcybiskupów Canterbury: Lanfranca i św. Anzelma oraz doktryny Jana z Salisbury, uznawanej za jedną z pierwszych spójnych "teorii politycznych", w zestawieniu z propozycją pochodzącą od Anonima z Yorku lub Rouen, pozwoli uchwycić punkt wyjścia refleksji angielskiej, rozwijanej przez Henryka Bractona i Roberta Grosseteste w XIII w., Wilhelma z Ockham w XIV oraz Jana Fortescue w XV w., także nawiązujących do dominujących na kontynencie tendencji i wpisujących się w ówczesny dyskurs toczący się na terenie filozofii politycznej i filozofii prawa; dyskurs, w którym myśliciele angielscy ujawniali już stanowisko swoiste, poszukując - prawda, w różnych kierunkach - granic normatywnych aktywności prawodawców i rządców państwa, znajdując je najczęściej w normach zwyczajowych, coraz wyraźniej stroniąc od "tendencji absolutystycznej" narastającej na kontynencie w XIII-XV w., a wiążącej się z powszechnym przekonaniem o "boskiej naturze" prawa obowiązującego poddanych.angielskiej; ich doktryny stają się też bardziej zrozumiałe, jeśli ujmowane są na tle głównej linii rozwoju tej tradycji, a nawet w polemice z nią. Brak w polskiej literaturze pracy ukazującej jej podstawy i źródła skłonił autora do podjęcia próby ukazania głównych doktryn politycznych i prawnych określających treść linii nazywanej zwykle w literaturze anglojęzycznej "konstytucyjną" i dopełniającej ją linii nazywanej "absolutystyczną.