W ostatnim półwieczu wiele dyscyplin historycznych i nauk społecznych przyczyniło się do szybkiej i zasadniczej zmiany naszego rozumienia i widzenia europejskiego średniowiecza. Nowy obraz tej ważnej w dziejach kultury europejskiej epoki kształtowały studia i badania historyków różnych specjalności, podejmowane niejednokrotnie pod wpływem metod i problematyki badawczej innych nauk społecznych, jak antropologia kultury lub teorii komunikacji społecznej. Zamieszczone w tym tomie studia powstawały zatem stopniowo, w miarę pogłębiania studiów nad interesującą mnie problematyką roli książki i pisma w średniowieczu, w miarę powstawania nowych osiągnięć mediewistycznych badań historycznych i poszerzania moich lektur o prace z zakresu innych nauk społecznych.