Królewska kolej wschodnia na akwarelach Eduarda Gaertnera z 1851 roku - Maciej Usurski, Rafał Ruta

Drugi tom serii "Biblioteczka Pilska" poświęciliśmy akwarelom Eduarda Gaertnera przedstawiającym wybrane obiekty Królewskiej Kolei Wschodniej, których do tej pory nie reprodukowano w komplecie i nie są szeroko znane w Polsce. Dla ukazania kontekstu powstawania akwarel w pierwszej części opracowania przedstawiliśmy zarys historii budowy omawianej linii kolejowej. Skrótowo przedstawiliśmy informacje o pracach planistycznych i politycznym tle budowy linii, które są w literaturze przedmiotu dość dobrze opisane. Skupiliśmy się natomiast na detalach dotyczących samej budowy, cytując fragmenty publikowanych niejednokrotnie w języku polskim obwieszczeń i relacji prasowych z epoki. Zawarliśmy tam również podstawowe informacje na temat funkcjonowania i architektury omawianej linii kolejowej. Zaprezentowaliśmy sylwetkę Eduarda Knoblaucha - architekta dworców, radcy budowlanego i autora publikacji poświęconych Kolei Wschodniej. W trakcie prac nad książką staraliśmy się korzystać z możliwie wielu źródeł dotyczących pierwszych lat działalności linii. Nie przyjęliśmy sztywnych ram czasowych opisu zagadnień przedstawionych w pierwszej części publikacji, jednak nie wykraczamy poza lata 70. XIX w., w których dochodziło do znaczącej przebudowy części stacji kolejowych. Powstał wtedy m.in. węzeł kolejowy w Pile, część budynków dworców kolejowych radykalnie przebudowano, a w przypadku Piły - zbudowano nowy dworzec. W osobnym podrozdziale omówiliśmy kilka źródeł kartograficznych, dotyczących planowanego przebiegu samej linii, jak i stacji kolejowych w Krzyżu, Bydgoszczy i Pile. Części prezentowanych map i planów do tej pory nie reprodukowano.