Teksty pisarzy krajowych i emigracyjnych najbardziej znaczące dla polskiej kultury oraz historii eseju jako gatunku. Wśród autorów znaleźli się m.in.: Karol Irzykowski, Jerzy Stempowski, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Zygmunt Kubiak, Gustaw Herling-Grudziński, Leszek Kołakowski, Aleksander Wat, Zbigniew Herbert, Sławomir Mrożek. Lektura esejów pozwala porównać różne poglądy polityczne i estetyczne oraz udowadnia żywotność niektórych polskich 'przeklętych problemów'. Jest to zarazem zapis życia umysłowego kilku powojennych pokoleń.