Kobieta z przemalowanego portretu. Opowieść o Annie Zbąskiej ze Stanisławskich i jej "Transakcyji albo Opisaniu całego życia jednej sieroty [...]" - Dariusz Rott

Książka - pierwsza w piśmiennictwie naukowym monografia Anny ze Stanisławskich Zbąskiej, autorki wierszowanego pamiętnika z 1685 roku - składa się z ośmiu rozdziałów, zapoczątkowanych Krótką panoramą piśmiennictwa kobiecego w dawnej Polsce. Całość uzupełnia wstęp, zakończenie, bibliografia, która stanowi najpełniejsze w polskim piśmiennictwie naukowym zestawienie pozycji dotyczących Anny ze Stanisławskich w układzie chronologicznym. Zawiera po raz pierwszy w literaturze przedmiotu zestawienie reprodukcji wizerunków autorki "Transakcyji..." oraz opis pasjonujących dziejów jej portretów, indeks nazwisk, spis ilustracji i streszczenia. Obserwujemy niewiastę, skoligaconą z najzamożniejszymi rodami polskimi, która jawi się jako osoba obdarzona ogromną życiową energią, nie złamana przeciwnościami losu, kobietę niezależną, energiczną i śmiałą, o sporym krytycyzmie i samodzielności, tolerancji oraz dużym zmyśle obserwacji, silnej i niezależnej osobowości. Autorka śmiało pisała o seksie. Już Roman Pollak pisze, że utwór Anny to dzieło przełomowe w dziejach kobiety w Polsce. W siedemnastym wieku niewiele kobiet umiało pisać, a jeszcze mniej pozostawiło po sobie utwory literackie i podjęło temat osobisty. "Transakcyja..." to znakomite studium samotności, introspekcji i autoanalizy oraz interesujące przedstawienie w piśmiennictwie kobiecym własnych doznań uczuciowych oraz emocjonalnych więzi z innymi ludźmi, w tym świetnych konterfektów swoich trzech mężów.