Historia niebyła. Co by było, gdyby…? - Alexander Demandt

Słynny aforyzm Pascala, że nos Kleopatry zdecydował nie tylko o obliczy władczyni, ale i dziejów, wyraża pogląd, iż sprawy mogłyby przyjąć inny obrót, gdyby drobne wypadki potoczyłyby się inaczej. Jest to ni mniej, ni więcej tylko sugestia, że historia wcale nie musiałaby obrać tego kierunku, w którym poszła. Jakimi drogami mogła równie dobrze podążyć, gdzie się one rozgałęziają i jaki kierunek wyznaczają - to sprawy, o których warto wiedzieć po pierwsze dla nich samych, po drugie zaś dlatego, że rozważanie minionych możliwości poszerza naszą znajomość przeszłych dziejów.