Edward Dembowski (1822-1846). Biografia polityczna - Leszek Sykulski

Edward Dembowski bez wątpienia należy do grona najwybitniejszych konspiratorów i spiskowców w dziejach Polski. Jego działalność w sposób istotny zaważyła na losach narodu polskiego w latach czterdziestych XIX wieku. Zginął w wieku dwudziestu czterech lat, pozostawiając po sobie nie tylko olbrzymią, jak na jego młody wiek, spuściznę pisarską i wydawniczą, ale także dwie legendy – białą i czarną. Ta pierwsza upatrywała w nim nieuchwytnego emisariusza, bohatera, który poświęcił swoje młode życie na ołtarzu sprawy wyzwolenia narodowego i społecznego. Legenda czarna kazała znów widzieć w Dembowskim szalonego komunistę, nawołującego do rzezi szlachty i rozlewu krwi w imię rewolucyjnych ideałów. Jednym z celów tej książki jest demitologizacja postaci czerwonego kasztelanica, ukazanie Edwarda Dembowskiego w oderwaniu od jego stereotypowych wizerunków występujących w literaturze. Wykorzystana w pracy szeroka kwerenda archiwalna i biblioteczna pozwoliła ustalić szereg nieznanych dotąd faktów oraz podważyć, a nawet obalić wiele obowiązujących dotąd opinii na temat kasztelanica.