Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego - Michał Kryspin Pawlikowski

Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego to książka uznana przez krytyków za wyjątkową. Józef Mackiewicz określił ją jako „swego rodzaju epos”. Jej tematem bowiem „nie jest historia, stanowiąca zaledwie tło; nie są przeżycia jednej osoby, a dzieje wielu osób; nie chodzi w niej też o przyczynkowe poznanie pewnych znakomitości. Chodzi raczej o przyczynek do odtworzenia pewnej prawdy zarówno w geografii, psychologii i czasie, czyli o to, czego w gruncie rzeczy szukamy w każdej dobrej książce”. Można szukać w niej także pamiętnika z okresu dojrzewania i historii miłosnej, odwołań do „żywego” Pana Tadeusza i powinowactw z gawędą szlachecką, a szczególnie z Pamiątkami Soplicy. Z czułością i humorem Pawlikowski dokumentuje czasy, obyczaje i ludzi, jest prawdziwym „Kitowiczem Mińszczyzny”, a „możliwy tu i ówdzie brak podobieństwa do prawdziwych osób jest czysto przypadkowy”.