CENZURA WOBEC PROZY "NOWOCZESNEJ". 1956–1965 - Kajetan Mojsak

Tematem tej książki jest zderzenie reguł rządzących cenzorską wizją literatury i tych, które leżały u podstaw literatury „nowoczesnej”. Interesuje mnie przede wszystkim ta płaszczyzna zderzenia między cenzurą i literacką „nowoczesnością”, na której poetyka przecina się z polityką, a więc m.in. formy literackie, które rozwijały się pod wpływem samego istnienia cenzury (proza paraboliczna, pozwalająca łączyć znaczenia „uniwersalne” z aktualnymi treściami społeczno-politycznymi) i kwestie języka ezopowego. Przedmiotem zainteresowania jest tu nie tylko wpływ cenzury na kształt tekstu i jego funkcjonowanie w obiegu społecznym, ale także jej założenia estetyczno-światopoglądowe: cenzorskie uzasadnienia decyzji, konfrontacje ideologiczne i estetyczne z ocenianymi tekstami. Staram się uchwycić również proces, obejmujący poszerzanie tolerancji w stosunku do literatury ideowo obcej lub obojętnej, przy jednoczesnym stopniowym rozmywaniu się wyjściowych założeń ideowych, społeczno-politycznych i wychowawczych urzędu cenzury. Przyjmuję taki punkt widzenia, z którego można próbować zrozumieć zjawisko cenzury w jego specyfice i uwarunkowaniach historycznych, ideologicznych i pragmatycznych, by odtworzyć skomplikowany układ sił i napięć w ówczesnym życiu kulturalnym. (z Wprowadzenia)